تصویرسازی در مطبوعات ایران «دهه‌‌‌‌ی سی تا انقلاب اسلامی»

۱۳ مرداد ۱۳۹۵
تصویرسازی در مطبوعات ایران «دهه‌‌‌‌ی سی تا انقلاب اسلامی»

فصل اول

چکیده: نخستین روزنامه مصور ایران، روزنامه دولت علیّه ایران بوده است و این مقاله، نگاهی دارد اجمالی به سیر تصویرسازی مطبوعاتی از آن زمان تا انقلاب اسلامی، به‌ویژه در سه دهه‌ی آخر این بازه زمانی.‌ تصویرسازی‌های مطبوعاتی دهه‌ی سی، متکی به خط با ضخامت‌های مختلف و به‌صورت مثبت و منفی بود که خطوط مثبت یعنی سیاه، با قلم هاشور اجرا می‌شد و خطوط منفی(سفید)حاصل تراشیدن و خراش دادن روی مقوا یا کاغذ گلاسه بود. محمد بهرامی و همکاران و شاگردان او در این دهه چهره‌های اثر‌گذاری در تصویرسازی مطبوعاتی برای بزرگسالان هستند.
تاسیس دانشکده‌های هنری مانند هنر‌های زیبای دانشگاه تهران و نیز هنرکده هنر‌های تزیینی در تصویرسازی مطبوعاتی موثر بوده است و همراه با چندین عامل دیگر با‌هم سبب حرکت به‌سوی نوآوری در این عرصه شدند. در دهه‌ی چهل، آهنگ رشد کیفی و کمی تصویرسازی سریع‌تر می‌شود و نتیجه آموزش در محیط‌های دانشگاهی، محسوس می‌گردد. سازمان‌هایی مانند موسسه انتشارات فرانکلین، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و آتلیه گرافیک مجله تماشا، در رشد کیفی تصویرسازی مطبوعاتی اثری جدی بر جای می‌گذارند. این حرکت سریع به طرف مدرنیسم و نوآوری‌های بصری تا انقلاب اسلامی ادامه دارد.
در کلام آخر باید تاکید کرد که: هنرمند تصویرگر به‌خصوص در مطبوعات بزرگسالان،دیگر وظیفه‌اش تنها جلب توجه و ارضای نیاز صوری مخاطب نیست بلکه در بالا بردن رشد فکری مردم نقش موثر دارد.
مقدمه: تصویرسازی یکی از با‌سابقه‌ترین شیوه‌های بیان انسان محسوب می‌شود و توانمند‌ترین نظام نشانه‌های غیر کلامی است. از بسیاری جهات، تصویرگری یعنی کاربرد نشانه‌های دیداری به‌صورت شمایلی. فرایند تفکر، بدون تصویر غیر ممکن است و با استفاده از تصاویر، تفکر انسان شکل می‌گیرد. بشر از ابتدا برای بیان احساسات و شرح خواسته‌های خود از تصویر استفاده کرده و این تصاویر به‌صورت نقاشی‌هایی بر دیواره غارها، کنده‎‌کاری روی تنه درختان و حجاری روی صخره‌ها و تخته سنگ‌ها عرضه شده است.
می‌توان گفت تصویرسازی: در نهایت نوعی نقاشی است که در محدوده سفارش دهنده، ارتباط با متن و در نظر گرفتن مصرف کنندگان خاص تولید می‌شود و طبیعی است که از حیطه مادر، یعنی نقاشی تاثیر پذیرد و تغییر و تحولات نقاشی به‌طور طبیعی در تصویرسازی منعکس شود. هرچند تاریخ‌نگاری ایران را می‌توان تاریخ تحولات تصویرسازی نیز به‌حساب آورد.

آغاز تصویرسازی در مطبوعات ایران:

نخستین روزنامه ایرانی در تاریخ دوشنبه ۲۵ محرم سال ۱۲۵۳ ه.ق در زمان سلطنت محمد شاه قاجار به‌کوشش میرزا صالح شیرازی که خود آن را با ترجمه تحت اللفظی واژه انگلیسی newspaper، کاغذ اخبار نام نهاده بود، در یک صفحه منتشر شد. دومین نشریه فارسی زبان، وقایع اتفاقیه بود که به همت میرزا تقی خان امیرکبیر و تحت نظر او منتشر می‌شد و پس از انتشار شماره ۴۷۱ در پنجم صفر ۱۲۷۷، به روزنامه دولت علیه ایران تغییر نام داد. مدیریت روزنامه جدید بر عهده میرزا ابوالحسن خان غفاری، عموی کمال الملک و ملقب به صنیع الملک گذاشته شد و این نشریه را می‌توان نخستین روزنامه مصور ایران به‌حساب آورد. در هر شماره این روزنامه، چند تصویر به قلم صنیع‌ الملک با اجرایی قوی و ماهرانه ارائه شده است که موضوع آنها تصویر رجال و اشراف و بنا‌ها و کاخ‌های معروف ایران است.
روزنامه‌های علمی، شرف، شرافت، ادب، طلوع، چهره‌نما، شاهنشاهی، عدالت، آزاد، امید، از دیگر نشریات مصور دوره قاجار بوده‌اند و در این میان روزنامه‌های شرف و شرافت از نظر تصویرسازی و ارزش‌های بصری قابل تاکید هستند.
روزنامه شرف از سال ۱۳۰۰ ه.ق با نقاشی‌های میرزا ابوتراب غفاری برادرزاده صنیع الملک و برادر کمال الملک انتشار یافت و ۸۷ شماره از آن منتشر شد. در صفحه آغازین آن و در برخی از صفحات دیگر، تصاویری از رجال و شاهزادگان که میرزا ابوتراب نقاشی می‌کرد، به چاپ می‌رسید. پس از خودکشی میرزا ابوتراب که در برخی منابع سن ۲۸ سالگی و در برخی ۳۲ سالگی را برای آن ذکر کرده‌اند، تصاویر این روزنامه را از شماره ۷۴ به بعد میرزا موسی نقاشی کرده است.
طنز تصویری در ایران نخستین بار در نشریه ادب دیده می‌شود که در مشهد منتشر می‌شد و طراح آن حسین موسوی نقاشباشی آستان قدس رضوی بود که بعدها واژه کاریکاتور برای آن به کار می‌رفت.
در دوران شکل‌گیری نهضت مشروطه خواهی در ایران، نیاز به خبررسانی بسیار ضروری بود و با مطبوعات چاپ سنگی که حروف درشت نستعلیق و یک یا دو ستون در هر صفحه داشتند و البته در تیراژی محدود و اندک، این اطلاع رسانی بسیار کند و هزینه‌بر بود؛ در نتیجه چاپ سربی که در ابتدای ورود خود به ایران در زمان شاه عباس اول در جلفای اصفهان با استقبال مواجه نشده بود، در این زمان به کار گرفته شد.
این روزنامه‌ها در ابتدا هیچ‌گونه طرح و تصویری نداشتند و فقط سرلوحه در صفحه نخست بود. با ابداع کلیشه‌سازی و رواج آن در ایران امکان ارائه طرح‌های خطی در روزنامه‌های چاپ سربی فراهم شد.
تصاویر متکی به خطوط با ضخامت‌های مختلف و سطوحی که با خطوط مثبت یا منفی (سیاه یا سفید) ایجاد شده‌اند، در مطبوعات این سالها دیده می‌شوند.
روزنامه اطلاعات که از سال ۱۳۰۵ شمسی تاسیس شد و روزنامه کیهان که از سال ۱۳۲۱ شمسی قدم به عرصه مطبوعات کشور نهاد، از دهه سی شمسی دارای این‌گونه تصویرسازی‌ها بودند که اجرای آنها غالبا با قلم فلزی معروف به «قلم هاشور» صورت می‌گرفت و از قلم‌موهای نازک نیز استفاده می‌شد.
در دهه سی شمسی و ادامه آن در دهه چهل،شاخه دیگری از تصویرسازی مطبوعاتی (تصویرسازی در تبلیغات مطبوعاتی) وجود داشته است که بیشتر در حد رسامی و اجرای تصویر کالا با رنگ سیاه روی کاغذ یا مقوای گلاسه سفید به‌صورت خط و هاشور و تراشیدن اثر مرکب روی کاغذ و نیز استفاده از صفحات نایلونی آماده‌ای به نام «زیپاتون» بوده است.

منبع:حرفه هنرمند

این مطلب را می پسندم(8)

اگر دیدگاه خاصی در مورد این مطلب دارید بیان کنید


 
کانال تلگرام گروه گپ